Alina Wolska Василий Когаловский Creative Commons Attribution 4.0 International License

Facsimile

Жалоба виленских евреев на высочайшее имя

9 февраля 1799 года Павлу I

Julian calendar

Жалоба виленских евреев на высочайшее имя

Дата: 1799-02-09 Кто: Кому: Павлу I
№ 236 3. 3 Подана 9 февраля 1799 года 3 тарь Najwspanialszy Najpotężniejszy Wielki Monarcho Imperatorze Pawle Ro- manowiczu samowładnący wszech Ros= syą Panie Najmiłościwszy

Przynosi Prozbę Star1: Moyzesz Oszerowicz, Kupiec Wilenski Imie niem swoim y dalszych kolegów swoich Kahalnych y Sędziów Duchownych Synagogi Wilenskiey, a o czym moią Prozbę poniższe wyrazaią Punkta._

1mo ??? 2

Imiennym Najwyzszym Jego Imperatorskiej Mosci Uka- zem Naród Jzrealitow dopuszczony iest ruwnie do wszelkich zwobod jakiemi cieszą się innego wyznania Narody, w kraiu niegdyś polskim zamieszkałe, y gdy tymze Najwyzszym Jmennym Uka- zem, wszelkie dawne Zwyczaie y Prawa zostawione są w naszey mo- cy, y dozwolona Exekucya, Podobnież y Narod Jzraela jako część Poddanych tego Kraiu, w wierności ku Tronowi, nie miał ieszcze do tychczas odiętych Przepisow, podług których dawny Rząd w Polszcze zachować się nakazał. —

W Takim to a nie innym względzie między innemi ustawami Poz rządkiem Wiekow robionemi za panowania ostatniego w Polszcze Króla Starey Rzeczypltey3 na Seymach roku 1764, 1766 y Traktatowym w Roku 1774 zaczętym, na ktorym oswiadczono Pokuy wszelkim Religiom; Narod Ƶyowski w Materyi Podatkowania y inne od dawszy pod dozor Kommissyuw skarbowych, a co do doyscia Sprawiedliwoszczi ukrzywdzonym zpod wszwlkich innych Władz wy- iąwszy poruczył Grodowym Starostom, to iest Sądowi Szlachec- kiemu za Appellacyą do Sądu Assesorskiego, którego to Sądu mieysce zastępuie teraz wedle Naywyższego Ukazu Sąd Na- dworny Gubernski Litewski Zwyczaiow iednak dawnych, y raz ułozonego w tym Narodzie co do Duchowienstwa Porządku na mocy słuzących od dawnych Krolow Przywilejow niezkas- zowały y niezmieniły. —

Na tey to twierdzy zapadłe rozne Saneyta ywyroki w Kommisyach oraz виленскій уѣздный казначей Skarbowych oraz y w Sądach Assesorskich Porządek przepisano jakim Sposobem y na iaki przeciąg Czasu ludny Gmin Ƶydow miał wybierać dla siebie Zwierzchność Duchowną do u- trzymania Religii y Swiecką, czyli Cywilną, dla utrzymania w Wiernosci Symplarzy, potrzebne pod ogulnym Tytułem Ka- hałow y Synagog dotąd exystowanych y licznemi Przywileja- mi dawnych Krolow zaszczyconych. Słowem mowiąc tak li- cznemi Ustawami zabespieczony ten Narod zawsze był wier- mym woddaniu co było boskiego Bogu, a cesarskiego Ce- sarzowi y to bez zadnego Kosztu z Publicznego Skarbu._

Taki Porządek wiekami zaprowadzony od Władzy Krajowey; przesz- łey y teraznieyszey uznany za dobry, z którego cały Narod Ƶy- dowski był y iest Kontent, nie ma ieszcze Roku, jak zakłoco- nym został, przez kilka zagorzałych Osob nie wartych zwać się Ƶydami, wspartych Protekcyą iednego zOsob Rządowych to iest Kollegskiego Sowietnika Wo4 Teodora Eliaszewicza; w Roku bowiem niedawno skonczonym 1798m Sektarze Karolini za odstępcze Przodkuw swych wiary y Bałamucenia Pospolstwa przez Gmin ogłoszonych, niesmieiąc isc Drogą Prawa zada- wac występku nidgy niebyłego, na Osoby Kahalne reprezen- tuiącey Całość Narodu nic osobistego w tym niemaiące, a tyl- ko poruczoną od Narodu władzą do Exekucyi Ustaw Kraiowych y Praw Zakonu swoiego obowiązane, y bez żadney Kommuni- kacyi swych Skarg, uzyskali podstępnie Rezolucyę z Guber- skiego Wilenskiego Rządu wcale przeciwną Prawom y Processo- wi tuteyszego Kraju Imennemu Ukazowi y Ustawom y daw- nym Przywilejom Ƶydom służącym. I Naostatek Dekretowi formalnego Nadwornego Gubernskiego Sądu._

Nie długo wszakże y tą wygraną Rezolucyą, w którey Ustawy Rządu przeszłego Bez Rządem, a Nrod nasz podtym utytułowa- wszy Motłostwem pocieszyli się Sektarze Karolini. Gdyż prze- ciwko oney podał natychmiast Kahał bywszemu JW Gubernatorowi Па 4 Gubernatorowi obiasnienie posledniej oskarżył onychże u JW5 teraznieyszego Generał Guber- natora a na przekonanie tych Skarg złożył u JWgo 6 teraznieyszego Gubernatora obiasnienie we- społ z Extraktami Przywilejow sobie służących._

Zemsta ztego obiektu nastała plantuiąc rozne Szrodki doyscia do swoiego Kresu, a bardziey ieszcze aby postawic na swoie uzyc zaczęli Sektarze Karolini naymocnieyszych sprężyn. I tak w dniu 4/15 teraznieyszego miesiąca za Zaleceniem niby JWgo 7 Generał Gubernatora y Kawalera de Lassy, JW8 Generał Ma ior y Komendant Wilenski Kapcewicz wespoł z W Sowietni- kiem Eliaszewiczem wyraznym Naszym Nieprzyjacielem y Karolinskiey Sekty Protektorem, wszystkich Kahalnych zwo- ławszy na Pollicyą dzień cały trzymaiąc pod Strażą tym cza- sem wszelkie Papiery Kahalnych y Partykularnych Osob po- dobnie służące y niesłużące do Interesow Kahalnych, in- ne popieczętowawszy zostawił, razem z Domami pod Dozo- rem Dziesiątnikow yKarolinow, którzy dzienną y nocną pod pozorem niby oglądania całosci pieczęci rozmaite domierzaią nad Kahalnymi yPartykularnymi Osobami y Familiami Gru- bianstwa, a inne Papiery bez Reyestru pozabierali, na Pol- licyą, y tam one z Sektarzami Karolinami bez Widza Na- szego przezieraią; azarduiąc Nas na jakowy Podstęp, jaki Karolini Sektarze wcisnieniem jakiego Paszkwilu domierzyc mogą. Nadto wscisłe więzy Assesora Kahalnego Arona Jonoszewicza wtrącili y dotąd onego trzymaią, ktorego tak pilnuią scisle, że ztrudnosią wielką iedzenia ledwo dosta- wic można.

2do ??? 9

Wieczorem zas tego dnia rzeczony JW Kommendant zW Sowie- tnikiem Eliaszewiczem bez Rezolucyi Rządu Gubernskiego wespoł z Gubernskim Kaznaczejem Sierbinowiczem Plac Majorem виленскій уездный казначей Majorem Pałkinem zDziesiątnikami y Karolinami przyby- wszy do Szkoły Żydowskiej Wilenskiey wtenczas kiedy się iuz cały Narod ku Modlitwie do Szkoły zebrał, po zaczęciu już Nabożenstwa wypowiedział Sowietnik Eliaszewisz, że nie może być Nabożeństwo podług Religii naszey odprawio- ne, gdyż ma pierwiey ogłosic, że nie ma Kahału y Sądu Duchownego a na wybor którego dzień Niedzielny przez- naczył, dodając że taka iest wola JWo10 Generał Gubernato- ra. ─ Osmielony Kahał wspomnieniem tak powazanego Imienia prosił o Kommunikacyą takowego JW11 Generał Gu- bernatora Nakazu oswiadczaiąc przybyłym ze lubo dziesięć tylko Niedziel teraznieyszy Kahał ma ieszcze exystować, wszelak naypownnieyszą wzgędem siebie uczyni uległość byleby tylko wproponowanym Wyborze Nowego Kahału zachowana była Formalność wedle starych Zwyczajów Dawnemi Przywilejami i Ukazami Monarszemi zatwierdzo- na. Nate Słowa W Sowietnik Eliaszewicz dozwolił swe- mu zapędowi, y iednych pięścią, drugich trzciną dobrze obłożywszy dał się słyszeć „ja was nauczę, wy iesteście tacy, owacy12, y daley nawet co Skromność zamilczeć ka- że._

3tio ??? ??? ??? 13

Po takiey Akcyi w Niedzielę toiest dnia 6 Februarii W14 Plac Major zawoławszy Pisarza y Szkolnikow pomiędzy których znalazł się ieden odsądzony Szkolnik z przyczyny nalezenia Jego do Sekty Karolinskiey nakazał onym zro bić Elekcyę na Wybor ośm Osob, niedaiąc Ƶadney Orga- nizacyi na pismie, a poslednicy tenże Sam W15 Plac Major przyszedłszy do Kahalnego Domu z Nochimem Jckowiczem Rodem z Miasteczka Causza nie dawno tu do Miasta przy- byłym Sekty Karolinskiey pierwszym Członkiem yieszcze wie- le Osób Karolinami do Elekcyi wcale nienależącemi uformował 5 велъ Јосифъ Ейсымонтъ16 uformował niby Elekcyę lecz kto został naniey ykto znaydował się, a to żaden z wiernych Izraelitow y Gminu Kreskowego oprócz samych Sektarzow Karolinow; ztych więc iest teraz nowy Kahał bez żadnego Zezwolenia y wyboru Gminu; Słowem co tylko rzeczony Nochim Jckowicz y Moyzesz Morduchowicz dawnieyszy Szkolnik, a teraz przez Gmin osądzony chcieli to Elektorow z Nakazu Wgo 17 Plac Majora musieli podpisać._

W takim Ucisku na osbach naszych domierzony ja- ko to oddaleniem od Urzędow przed wysledzeniem Grzechu bez formalnego Sądu yDekretu, osiągnieniemeim Examinow słownych pod strachem bicia, więzow y pokilkanaście razy wdzień domierzający się po Złamaniu wszelkiego porządku. Udawaliśmy się do JW Prokurora Tormas- sowa lecz gdy pomieniony Prokuror składaiąc się niewiadomością o nastałym Zaleceniu JW Genarał Gubernatora nie dał nam żadney pomocy. Przeto teraz Naypoddaniey prosiemy._

??? ??? 18

Aby Naywyższym Waszey Imperator- skiey Mości Ukazem zalecono było tę moią Pro- zbę w rządzie Gubernskim Litewskim Przyiąc, y na oną uczynic Wyrok. 1mo przywrocić Kahał y Sąd Duchowny Ƶydowski do swoich Obowiązkow, jako legalny przez Gmin obrany, wedle Zwyczajow y U- staw swoich y w Czasie przyzwoitym Ulego- wanych Praw y Przywileyow Ƶydom Litewskim y szcze- gulnie Ƶydom Wilenskim od dawnych Krolow Polskich Manifestami Monarszemi zatwierdzonych nowe zas osm osoby Osoby w dniu 6. Februanii 1799. Roku nieprawnie y nielegalnie oraz nie wczasie pzyzwoitym nie mniey y przeciwko Zwyczajom dawnym obranych usunąć.

2do Wskazać Kahałowi Drogę gdzie y w ktorym miey- scu ma szukać Sprawiedliwości na Karolinow y Ich Protektorow za dopełnione rozne Bezprawie y Akcye._

3tio Jeżeli Rządowi zda się potrzeba okalkulowac Ka- hał z Percept y Exponsow wyznaczyć Osob nie Inte- resowynch nieoskarzonych y do zadney Strony nie przychylnych, albo litez odesłać to Dzieło do For- malnego Sądu, Ktoren wedle Ukazow Jego Impe- ratorskiey Mosci do takowych Dzieł należy. 4to Zapytać Nochima Jckowicza z Biało Rusi urodzonego a teraz niedawno w Wilnie mieszkaiącego za Jakiemi Widami iest on wyzwolony z Guberni Biało Ruskiey co za Sposob do Ƶycia on ma w Wilnie y zakazać onemu aby odtąd Jntryg żadnych nie formował, Po- spulstwo nie burzył, nowe Sekty y Obrządki w Religii niestanowił, y aby do miejsca Urodzenia swego powrocił. Przez iakowy Nakaz y oddalenie Jego ztąd zwrocona zo- stanie wszelka spokojność między Ƶydami Wilenskiemi.

Najmiłościwszy Panie proszę Waszey Impera- torskiej Mosci w tey mojey Prozbie uczynić Decyzyą. Należy ku podaniu w Urzędzie Gubernskim Litewskim Roku 1799. Miesiąca Februarii 9 dnia._ ??? ??? ??? 19

1 сокращенный вариант записи слова Starozakonny 2 слово на иврите 3 сокращенный вариант записи слова Rzeczypospolitey 4 сокращенный вариант записи слова Wielmożnego 5 сокращенный вариант записи слова Jaśnie Wielmożnego 6 сокращенный вариант записи слова Jaśnie Wielmożnego 7 сокращенный вариант записи слова Jaśnie Wielmożnego 8 сокращенный вариант записи слова Jaśnie Wielmożnego 9 слово на иврите 10 сокращенный вариант записи слова Jaśnie Wielmożnego 11 сокращенный вариант записи слова Jaśnie Wielmożnego 12 необозначенный конец цитаты 13 пометка на иврите 14 сокращенный вариант записи слова Wielmożny 15 сокращенный вариант записи слова Wielmożny 16 Пометка губернского казначей Иосифа Эйсмонта, вероятно, подтверждавшего комплектность листов в документе 17 сокращенный вариант записи слова Wielmoznego 18 подпись на иврите 19 подпись на иврите